“Yahya Kemal, bugün Türk devrimi denince anladığımız sosyal inkılapların şairi değildir. Ama Türk şiirinin inkılapçısıdır”. Selahattin Batu’nun bu sözlerinde de belirtildiği gibi, Yahya Kemal Beyatlı birçok yeniliği şiirin bünyesine kazandıran bir şairdir. En büyük başarısı kuşkusuz aruz veznindeki ustalığıdır. Bu veznin getirdiği musikiyi de şiirinin temel taşlarından biri olarak gören şair, “Ok” şiiri dışında tüm eserlerini aruz vezni ile vermiştir. Şiirleri bu noktada divan edebiyatına yakın olduğu kadar, Batı şiiri unsurları ile de bir sentez niteliğindedir. Bu beraberlikte en büyük etken kuşkusuz Paris yılları ve Fransız şairlere olan ilgisidir. İçinde bulunduğu siyaset sayesinde dokuz yıl kaldığı Fransa’da romantik, sembolist ve parnasyen şairleri tanımıştır. Etkilenmelerinin doğal sebepleri olarak şiir ile düzyazı ayrımına gitmiş, şiirde toplumsal konulara değinmemiştir. Ancak yaşadığı dönemin getirmiş olduğu sosyal iç sıkıntılarını da dile getirmekten çekinmemiştir ve bunu oldukça doğal ve edebî bir hâlde gerçekleştirmiştir. Lirik bir söylem ile Üsküp’teki çocukluğunu, gurbette geçen gençliğini ve rüya şehir İstanbul’u anlatır dizelerinde. Şairin Kendi Gök Kubbemiz kitabında yer alan “Açık Deniz” şiiri de bu harmanın bir ürünüdür. 

Beyatlı’nın “hayatımı anlattığım şiir” diye bahsettiği bu kısa serüvende okur, şairin çocukluğuna, vapur ile kaçarak gittiği Paris’e, hayallerine yolculuk yapar. Bu büyülü bir yolculuktur. Şair geçmişe olan özlemini, acılarını, haykırışlarını, geleceğe dair umutlarını, isteklerini tamamen denizi sembolleştirerek dizelere döker. Hem sembolizmin hem de parnasizmin Türk edebiyatındaki temsilcisi olan şair, yakaladığı ahenk ve müzikalite ile kusursuz bir söyleme ulaşır. Gerek iç ahenkler gerek uyak ve ölçü arasındaki bağlantılar ile biçim ustalığı sergiler. Hayal, asırlarca süren koşu, ufuklar, engin denizler, gökyüzü, kıyı gibi özenle seçtiği kelimeler sayesinde ‘açık deniz’ kavramı bir ‘sonsuzluk arzusu’na dönüşür. Yahya Kemal tarih bilinci ile dolu bir şairdir. Bu sebeple hem geçmişin hem de gününün acılarını yazar. Çocukluk yıllarını yıkılmak üzere olan bir devlette geçiren şair, sınırları aşan hasretlerin yanı sıra kendi bildiği vatan kederlerini de katar dizelerine. İşte belki de onu bu kadar büyük şair yapan en önemli özellik kendi hayatı ve benliği ile Türk tarihini, kültürünü bir bütün halinde adeta yeni oluşmuş bir medeniyet şeklinde verebilmiş olmasıdır. Yahya Kemal hiç kimse olmazken aslında herkestir. Güçlü duyuşu ve kalemi ile özgünlüğünü evrensele dönüştürmüştür. 

Ahmet Haşim ile “poezi pür” akımına yaklaşan şair tıpkı savunduğu beyaz lisan ve saf şiir görüşünü bu şiirinde de sürdürür. Hayal, duygu ve imgelerle örülü olan bu şiirde yapılan her benzetme adeta sırlı bir kutudur. Byron’un milliyet hasretini, oradan 

oraya kendilerine vatan arayan atalarının şimale olan koşularını, kendi vatanında savaşamayan ve kâbusları olan gurbet özlemi, sınırların ardındaki maviliği… Şair tüm bu duygularını ölçü ve kafiyelere uydurarak imgelere sarılı biçimde sunar. Her kelime ayrı bir hikâyeye dönüşür şiirde. Tıpkı hayatını ikiye bölen geri dönüş gibi şiir de “Bir gün dedim ki “istemem artık ne yer ne yâr!” / Çıktım sürekli gurbete, gezdim diyar diyâr” dizeleri ile ikiye ayrılır. Hasret kaldığı vatanına kavuşunca, kurşunla örtülü dediği bulutlu ve yağmurlu havalar ve bin başlı ejder denilen devasa deniz karşılar onu. Şair kendi gibi dertli olan sonsuz mavilik ile karşı karşıya gelmenin buruk mutluluğunu yaşar. 

İkiye bölünebilecek olan bu şiirin ilk kısmında şair çocukluğunu ve hasretini anlatırken, ikinci bölümde gurbet hayatını resmeder. Güçlü benzetmeler, teşhisler, telmihler ve imgeler ile şiir derinleştikçe derinleşir. Arka planında koca bir hayatın anlatıldığı bu mısralar hem içerik hem de biçimsel olarak Yahya Kemal’in sanat hayatının özeti niteliğindedir. Kafiyeler ve iç ahenkler ile yaratılan musiki, kelimelerin ustaca kullanılışıyla bütünleşmiş ve şairin Divan ve Batı edebiyatını kendine has birleştirmesi ile harmanlanmıştır.

Latest posts by Yaren Ezgi Şen (see all)